Wat ging daaraan vooraf ?
De totstandkoming van de huidige grens volgen we vanaf 1815.
Europa, dat bestond uit puinhopen na de val van Napoleon moest geheel opnieuw ingedeeld
en opgebouwd worden.
Tijdens het Congres van Wenen (1815) ontstonden nieuwe Koninkrijken en de grenzen werden in
grote lijnen bepaald.
Aan elkaar grenzende landen moesten de grenzen nader vastleggen middels een grensverdrag.
Grof gezegd kreeg het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden het grondgebied dat de huidige
Benelux omvat. Het Verenigd Koninkrijk sloot aan de Noordoostkant een grensverdrag met
Koninkrijk Hannover en sloot aan de Zuidoostkant twee grensverdragen met Pruisen. Meer
hierover bij de grens Nederland - Duitsland.
Met Pruisen dus werden in 1816 twee grensverdragen gesloten. Van belang is hier het
Verdrag van Aken, dat de grens bepaalde in noordelijke richting
vanaf het huidige drielandenpunt Luxemburg,
Duitsland en Frankrijk, bij Schengen. Dit was ook al voor 1818 een drielandenpunt: niet
voor niets is nu de naam Schengen verbonden aan een verdrag over het verdwijnen van
grenzen en het eenworden van Europa.
Vervolgens werd een Pruisisch - Nederlandse grenscommissie ingesteld, die aan het werk
kon om aan de hand van het proces verbaal van apfaling van 1818 de exacte grens vast te
stellen en vast te leggen.
Gezien vanaf Schengen leverde het eerste stuk geen problemen op: de rivieren Moezel,
Sure en Our vormden een duidelijk zichtbare grens.
Vanaf het huidige drielandenpunt België, Luxemburg, Duitsland, gelegen onder het
plaatsje Ouren vormt de huidige taalgrens een aardige indicatie voor de grens zoals die
toen getrokken werd. Het vaststellen van de grens verliep zonder problemen tot aan
Kelmis, zo'n 5 kilometer onder Vaals. Daar stuitte de grenscommissie op een dreigend
conflict. Zowel Pruisen als de Nederlanden maakten aanspraak op Kelmis, omdat zich
daar een zeer winstgevende zinkmijn bevond.
Men besloot het gebied rondom de mijn, dat voor het gemak middels wat rechte lijnen
op de kaart werd vastgesteld, voorlopig neutraal te houden. Dit werd
Neutraal Moresnet. Men schoof het probleem van verdeling voor zich uit.
Zo ontstonden er twee merkwaardige, onnatuurlijke drielandenpunten: één onder Kelmis
tussen De Nederlanden, Pruisen en Neutraal Gebied en het huidige drielandenpunt bij
Vaals, waar dezelfde combinatie ontstond.
Over de ontstande driehoek, het Neutrale Gebied, zou de grenscommissie nog wel eens
praten, als de rest van de grens vastgesteld was teneinde het gebied aan één van
de Koninkrijken toe te delen. De uiteindelijke toedeling heeft echter meer dan honderd
jaar op zich laten wachten, want het duurde uiteindelijk tot 1919 eer Neutraal Moresnet
bij België werd getrokken.
Terug naar vóór 1919: de opstand der Belgen (1830), die resulteerde in het ontstaan van
België en Luxemburg in 1839, hebben geen invloed gehad op de grens met Pruisen. Het
drielandepunt te Vaals werd echter een vierlandenpunt omdat hier ook de Belgisch -
Nederlandse grens begon. De 'Viergrenzenweg'te Vaals herinnert nog aan deze periode.
De Belgisch - Duitse grens werd echter verlegd na de Eerste Wereldoorlog in 1918.
Als genoegdoening voor de geleden schade eiste België enige stukken van Duitsland,
en kreeg deze ook
toebedeeld: dit zijn grofweg gerekend de gebieden in België die nu nog duitstalig zijn.
Een en ander wer geregeld in artikel 27 van het Verdrag van Versailles.
Dit stuk bestreek ook nog een gebied ten oosten van Neutraal Moresnet, tot de eeuwenoude
gemeentegrens van de stad Aken, waardoor
Neutraal Moresnet geheel ingesloten werd door Belgisch grondgebied en alleen op het
vierlandepunt Nederland en Duitsland raakte.
De grens Neutraal Moresnet - België verviel in 1919, toen Moresnet bij België werd
getrokken: de zinkmijn was uitgeput en het gebied verloor z'n waarde.
De grens tussen Duitsland en België is sinds 1919, op een enkele correctie na, niet meer
gewijzigd, zij het dat tijdens de Tweede Wereldoorlog de grenzen tijdelijk anders lagen.
Grenspalen
De grens tussen Pruisen en het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden werd vanaf Schengen
in noordelijke richting na 1816 aanvankelijk voorzien van houten grenspalen. Nummer
1 bevond zich op de grens tussen het huidige Duitsland en Luxemburg (maar waar....)
en de nummering liep op tot 855 in de buurt van Enschede.
In Vaals bij
het huidige drielandenpunt stond paal 193. Deze palen hadden echter een beperkte
levensduur: ze werden uit de grond gerukt, en de plaatslijke bevolking stookte er de
kachel mee. Ze boden in die zin onvoldoende houvast de grens aan te geven.
Rond 1840 waren de houten palen vervangen door stenen obeliskvormige grenspalen.
Het neutrale gebied werd apart afgepaald. Ook eerst met houten palen die de nummers
188 t/m 192 droegen en later met
forse grensstenen (verwijzing naar Moresnetpagina) volgens een geheel eigen nieuwe nummering.
Na de vaststelling van de grens na de Eerste Wereldoorlog werden de oude stenen palen
niet meer onderhouden vanaf het voormalige drielandenpunt België, Duitsland, Luxemberg
bij paal 75 nabij Deiffelt.
De grens was immers verlegd en de grenspalen gaven niet meer aan dan een gemeentegrens
in het vergrote België.
Vanaf het huidige drielandenpunt onder Ouren, gemarkeerd
door grenspaal 52 tot het voormalige drielandenpunt nabij Deiffelt bij grenspaal 75
markeren deze palen nog de Belgisch - Luxemburgse grens.
Verder zijn van deze oude grenspalen in België nog vele sporen meer te vinden.
Vanaf het drielandenpunt België, Luxemburg, Duitsland werden nieuwe grensstenen
geplaatst, te beginnen bij nummer 1 aan de oever van de Our.
Om de grens maar duidelijk te markeren, werden er maar liefst 1031
geplaatst. De oude paal 193 werd voorzien van een tweede nummer: 1032, het laatste
nummer van de nieuwe reeks.
Tijdens de tweede Wereldoorlog veroverde Duitsland een gedeelte van België en legde
de grens naar eigen inzicht vast. Direct na capitulatie golden echter weer de grenzen van
1918.
wanneer stenen geplaats, materiaal ?