België-Duitsland, Historie

De huidige grens tussen België en Duitsland is een relatief jonge grens, en kwam in 1918, direct na de eerste wereldoorlog door het Verdrag van Versailles tot stand.

Wat ging daaraan vooraf ?
De totstandkoming van de huidige grens volgen we vanaf 1815.
Europa, dat bestond uit puinhopen na de val van Napoleon moest geheel opnieuw ingedeeld en opgebouwd worden.
Tijdens het Congres van Wenen (1815) ontstonden nieuwe Koninkrijken en de grenzen werden in grote lijnen bepaald.
Aan elkaar grenzende landen moesten de grenzen nader vastleggen middels een grensverdrag. Grof gezegd kreeg het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden het grondgebied dat de huidige Benelux omvat. Het Verenigd Koninkrijk sloot aan de Noordoostkant een grensverdrag met Koninkrijk Hannover en sloot aan de Zuidoostkant twee grensverdragen met Pruisen. Meer hierover bij de grens Nederland - Duitsland.
Met Pruisen dus werden in 1816 twee grensverdragen gesloten. Van belang is hier het Verdrag van Aken, dat de grens bepaalde in noordelijke richting vanaf het huidige drielandenpunt Luxemburg, Duitsland en Frankrijk, bij Schengen. Dit was ook al voor 1818 een drielandenpunt: niet voor niets is nu de naam Schengen verbonden aan een verdrag over het verdwijnen van grenzen en het eenworden van Europa.
Vervolgens werd een Pruisisch - Nederlandse grenscommissie ingesteld, die aan het werk kon om aan de hand van het proces verbaal van apfaling van 1818 de exacte grens vast te stellen en vast te leggen.
Gezien vanaf Schengen leverde het eerste stuk geen problemen op: de rivieren Moezel, Sure en Our vormden een duidelijk zichtbare grens. Vanaf het huidige drielandenpunt België, Luxemburg, Duitsland, gelegen onder het plaatsje Ouren vormt de huidige taalgrens een aardige indicatie voor de grens zoals die toen getrokken werd. Het vaststellen van de grens verliep zonder problemen tot aan Kelmis, zo'n 5 kilometer onder Vaals. Daar stuitte de grenscommissie op een dreigend conflict. Zowel Pruisen als de Nederlanden maakten aanspraak op Kelmis, omdat zich daar een zeer winstgevende zinkmijn bevond.
Men besloot het gebied rondom de mijn, dat voor het gemak middels wat rechte lijnen op de kaart werd vastgesteld, voorlopig neutraal te houden. Dit werd Neutraal Moresnet. Men schoof het probleem van verdeling voor zich uit. Zo ontstonden er twee merkwaardige, onnatuurlijke drielandenpunten: één onder Kelmis tussen De Nederlanden, Pruisen en Neutraal Gebied en het huidige drielandenpunt bij Vaals, waar dezelfde combinatie ontstond.
Over de ontstande driehoek, het Neutrale Gebied, zou de grenscommissie nog wel eens praten, als de rest van de grens vastgesteld was teneinde het gebied aan één van de Koninkrijken toe te delen. De uiteindelijke toedeling heeft echter meer dan honderd jaar op zich laten wachten, want het duurde uiteindelijk tot 1919 eer Neutraal Moresnet bij België werd getrokken.
Terug naar vóór 1919: de opstand der Belgen (1830), die resulteerde in het ontstaan van België en Luxemburg in 1839, hebben geen invloed gehad op de grens met Pruisen. Het drielandepunt te Vaals werd echter een vierlandenpunt omdat hier ook de Belgisch - Nederlandse grens begon. De 'Viergrenzenweg'te Vaals herinnert nog aan deze periode.
De Belgisch - Duitse grens werd echter verlegd na de Eerste Wereldoorlog in 1918. Als genoegdoening voor de geleden schade eiste België enige stukken van Duitsland, en kreeg deze ook toebedeeld: dit zijn grofweg gerekend de gebieden in België die nu nog duitstalig zijn. Een en ander wer geregeld in artikel 27 van het Verdrag van Versailles. Dit stuk bestreek ook nog een gebied ten oosten van Neutraal Moresnet, tot de eeuwenoude gemeentegrens van de stad Aken, waardoor Neutraal Moresnet geheel ingesloten werd door Belgisch grondgebied en alleen op het vierlandepunt Nederland en Duitsland raakte.
De grens Neutraal Moresnet - België verviel in 1919, toen Moresnet bij België werd getrokken: de zinkmijn was uitgeput en het gebied verloor z'n waarde.
De grens tussen Duitsland en België is sinds 1919, op een enkele correctie na, niet meer gewijzigd, zij het dat tijdens de Tweede Wereldoorlog de grenzen tijdelijk anders lagen.

Grenspalen
De grens tussen Pruisen en het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden werd vanaf Schengen in noordelijke richting na 1816 aanvankelijk voorzien van houten grenspalen. Nummer 1 bevond zich op de grens tussen het huidige Duitsland en Luxemburg (maar waar....) en de nummering liep op tot 855 in de buurt van Enschede.
In Vaals bij het huidige drielandenpunt stond paal 193. Deze palen hadden echter een beperkte levensduur: ze werden uit de grond gerukt, en de plaatslijke bevolking stookte er de kachel mee. Ze boden in die zin onvoldoende houvast de grens aan te geven. Rond 1840 waren de houten palen vervangen door stenen obeliskvormige grenspalen. Het neutrale gebied werd apart afgepaald. Ook eerst met houten palen die de nummers 188 t/m 192 droegen en later met forse grensstenen (verwijzing naar Moresnetpagina) volgens een geheel eigen nieuwe nummering.
Na de vaststelling van de grens na de Eerste Wereldoorlog werden de oude stenen palen niet meer onderhouden vanaf het voormalige drielandenpunt België, Duitsland, Luxemberg bij paal 75 nabij Deiffelt. De grens was immers verlegd en de grenspalen gaven niet meer aan dan een gemeentegrens in het vergrote België. Vanaf het huidige drielandenpunt onder Ouren, gemarkeerd door grenspaal 52 tot het voormalige drielandenpunt nabij Deiffelt bij grenspaal 75 markeren deze palen nog de Belgisch - Luxemburgse grens. Verder zijn van deze oude grenspalen in België nog vele sporen meer te vinden.
Vanaf het drielandenpunt België, Luxemburg, Duitsland werden nieuwe grensstenen geplaatst, te beginnen bij nummer 1 aan de oever van de Our. Om de grens maar duidelijk te markeren, werden er maar liefst 1031 geplaatst. De oude paal 193 werd voorzien van een tweede nummer: 1032, het laatste nummer van de nieuwe reeks.
Tijdens de tweede Wereldoorlog veroverde Duitsland een gedeelte van België en legde de grens naar eigen inzicht vast. Direct na capitulatie golden echter weer de grenzen van 1918.


wanneer stenen geplaats, materiaal ?